Eδώ και καιρό, έχει ανοίξει η συζήτηση για το δικαίωμα των γυναικών στην επιλογή της μητρότητας και δε μοιάζει να είναι τυχαίο ούτε και να έρχεται σαν κεραυνός εν αιθρία. Έπειτα από τον κρότο που έκανε η απαγόρευση των αμβλώσεων στην Πολωνία με τις δυναμικές κινητοποιήσεις υπεράσπισης της αυτονόητης δυνατότητας επιλογής στην μητρότητα, έπειτα από την είδηση πως σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ απαγορεύτηκαν επίσης οι αμβλώσεις, η Ιερά Σύνοδος αποφασίζει να κάνει κηρύγματα στις εκκλησίες της χώρας την περασμένη Πέμπτη 8 Σεπτέμβρη κατά των αμβλώσεων. Κάποιες μέρες πρίν, ο Μητροπολίτης Δωδώνης Χρυσόστομος είπε σε δηλώσεις του «Δεν κάθεται και μια γυναίκα και να βιάζεται χωρίς να το θέλει. Μην τρελαθούμε τώρα. Ε, ε μη τρελαθούμε», «δε μένει έγκυος με αυτό το θέμα πρέπει να έχει συμμετοχή (…) πρέπει να ενεργήσουν και οι δύο για γίνει σύλληψις».

Αυτά συμβαίνουν μάλιστα την ίδια ώρα που οι γυναίκες δέχονται ολομέτωπη επίθεση στους δρόμους, στις γειτονιές, στους χώρους δουλειάς και σε κάθε πεδίο έκφρασης της πατριαρχίας στα σώματα των γυναικών της τάξης μας.

Αυτό το άρθρο, λοιπόν, δεν επιδιώκει να πει ξανά ότι η μητρότητα είναι επιλογή, ούτε πως ο μοναδικός προορισμός μιας γυναίκας δεν είναι η μητρότητα, ούτε τον ρόλο που παίζει η εκκλησία στην επαναφορά συνθηκών που θέλουν τη θέση της γυναίκας ακόμη πιο υποτιμημένη, ούτε το ρόλο που παίζει εν γένει στη διατήρηση του συστήματος. Αυτό το άρθρο θα επιδιώξει να εμπνεύσει και να τοποθετήσει την επιλογή στη μητρότητα ως κεντρικό ζήτημα των κινημάτων για τη γυναικεία χειραφέτηση με την έμπνευση που μας έδωσαν οι Mujeres Libres πάνω από 100 χρόνια πριν.

Οι Mujeres Libres

“Θα καλούσαμε τις γυναίκες μαζί και θα τους εξηγούσαμε… ότι υπάρχει ένας σαφώς καθορισμένος ρόλος για τις γυναίκες: ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να χάσουν την ανεξαρτησία τους”

Pepita Carpena [1], αναρχική αγωνίστρια-μέλος των Mujeres Libres

Οι Mujeres Libres θεωρούσαν τις γυναίκες ως συνειδητά άτομα, ικανά να αυτοκαθορίζονται και να συμμετέχουν ενεργά στην αναρχική κοινωνική επανάσταση, στην πορεία για την οικοδόμηση μιας νέας κοινωνίας. Σύμφωνα με αυτή την προοπτική, οι γυναίκες θα έπρεπε να είναι, σε τελική ανάλυση, επαναστατικά υποκείμενα που αντιστέκονται στα υφιστάμενα σχήματα και αγωνίζονται για την κοινωνική αλλαγή.

Η εμφάνιση και η ανάπτυξη των Mujeres Libres μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο μέσα στo πλαίσιo του αναρχισμού, του ιδεολογικού, με άλλα λόγια, ρεύματος που διαπερνά ολόκληρη τη σκέψη τους. Ως οργάνωση, προώθησαν των επαναπροσδιορισμό των σχέσεων των δύο φύλων πάνω σε εξισωτικές και αντιιεραρχικές βάσεις, καθώς και έναν επανακαθορισμό των αντιλήψεων για τη γυναίκα. Αμφισβητώντας τις πατριαρχικές αντιλήψεις για τη γυναίκα, προώθησαν την αυτοδιάθεση και την αυτονομία της.

Σεξουαλική μεταρρύθμιση και συνειδητή μητρότητα

Για τις αναρχικές της Ισπανίας του ’36, η σεξουαλική μεταρρύθμιση και η συνειδητή μητρότητα έπρεπε να είναι βασικοί πυλώνες της επανάστασης. Η ανάδειξη της πολιτικής διάστασης της ιδιωτικής ζωής και των σεξουαλικών ζητημάτων, όπως η υπεράσπιση της αντισύλληψης και ο έλεγχος της γεννητικότητας ως μέσων χειραφέτησης υπήρξαν βασικές διακηρύξεις τους. Έτσι, έδωσαν έμφαση σε θέματα της γυναικείας εμπειρίας, όπως η μητρότητα και η σεξουαλικότητα, επιμένοντας στη μη ταύτιση των δύο και πάλεψαν για κοινωνικά δικαιώματα σχετικά με την αναπαραγωγή, συμπεριλαμβανομένου αυτού της αντισύλληψης και της έκτρωσης, το οποίο και αποτέλεσε μια από τις κύριες διεκδικήσεις της περιόδου.

Προτεραιότητά τους υπήρξε η σεξουαλική μεταρρύθμιση που περιλάμβανε την άμβλωση, το διαζύγιο και τη δωρεάν ιατρική περίθαλψη. Στη Βαρκελώνη, η οργάνωση διηύθυνε ένα νοσοκομείο που πρόσφερε βοήθεια στη γέννα και μετά απ’ αυτή, παράλληλα με μαθήματα για μια συνειδητή μητρότητα και για θέματα όπως υγεία της μητέρας και του παιδιού, ο έλεγχος των γεννήσεων, η σεξουαλικότητα. Ίδρυσαν επίσης κλινικές άμβλωσης.

Ένα από τα πρωταρχικά στοιχεία του προγράμματος δράσης των Mujeres Libres υπήρξε, επίσης, η εκπαίδευση των γυναικών προς την κατεύθυνση της συνειδητής μητρότητας στη βάση πως η μητρότητα δεν αποτελεί παράγοντα που καθορίζει τη ζωή της γυναίκας. Βάσει της ελευθεριακής αντίληψης, σύμφωνα με την οποία ο πόλεμος και η επανάσταση ήταν αδιαχώριστες διαδικασίες, η οργάνωση δεν περιόριζε τη δραστηριότητά της μόνο στις πιο άμεσες ανάγκες της Επανάστασης, αλλά σχεδίαζε την εκπαίδευση των γυναικών ως επαναστατικών υποκειμένων που έπρεπε να συμβάλουν ενεργά στην οικοδόμηση της νέας κοινωνίας.

Σε αυτό το έργο, αναμφίβολα, θεμελιώδης ήταν ο ρόλος της διαπαιδαγώγησης και της διαμόρφωσης των νέων γενεών, ρόλος που αντιστοιχούσε ασφαλώς στις γυναίκες, που θα γίνονταν οι νέες μητέρες. Έτσι, οι Mujeres Libres επέδειξαν μεγάλη προσοχή στην εκπαίδευση των γυναικών στον τομέα της παιδικής φροντίδας. Το Σπίτι της Μητρότητας, που διατηρούσε η οργάνωση στη Βαρκελώνη, υπό τη διεύθυνση της Áurea Cuadrado[2], προσέφερε ιατρική φροντίδα και μαθήματα μητρότητας ενώ πραγματοποίησε και μία καμπάνια υπέρ του φυσικού θηλασμού. Τον Φεβρουάριο του 1938, συνεργάστηκαν με το γιατρό Paulís και τα συνδικάτα του τομέα της υγείας για τη δημιουργία του Ινστιτούτου παιδικής μέριμνας και μητρότητας που περιελάμβανε προγράμματα κατάρτισης για παιδοκόμους.

Η Amparo Poch[3], μια από τις ιδρύτριες της ομάδας, στην επαγγελματική της πρακτική ως γιατρού, υπήρξε υπέρμαχος του ρεύματος της σεξουαλικής μεταρρύθμισης, προώθησε ένα έργο διάδοσης αυτών των θεμάτων στις εργατικές ενώσεις ενώ υπήρξε και συνιδρύτρια της ομάδας Ogino, η οποία εργάστηκε για την προώθηση των μεθόδων αντισύλληψης. Έγραψε πολλά σχετικά άρθρα, στα οποία, παρόλο που υπερασπίστηκε τις πνευματικές και επαγγελματικές ικανότητες των γυναικών, ανέπτυξε, ταυτόχρονα, και μια ισχυρή εξύψωση της μητρότητας. Στο έργο της «Συμβουλές για τις μητέρες» έκανε λεπτομερή περιγραφή της φροντίδας που θα πρέπει αυτές να προσφέρουν στα παιδιά τους ενώ αναφερόταν στη μητρική υποχρέωση για φυσικό θηλασμό.

Η συνειδητή μητρότητα υπήρξε, όπως είπαμε, βασικός πυλώνας της δράσης και της στρατηγικής των Mujeres Libres. Από τη μια πλευρά συνεπάγεται την αναγνώριση των μητρικών δικαιωμάτων και το διαχωρισμό της σεξουαλικής δραστηριότητας από την αναπαραγωγή. Ταυτόχρονα, προϋποθέτει τη μητρότητα ως κοινωνική λειτουργία, θεμελιωμένη σε μια βιολογική βάση. Αυτό σήμαινε τόσο την απελευθέρωση των γυναικών μέσω του δικού τους ελέγχου της αναπαραγωγής όσο και τη λειτουργία τους ως βασικού πυλώνα της κοινωνικής επανάστασης λόγω και του σημαντικότατου έργου κοινωνικοποίησης και εκπαίδευσης των παιδιών που έπεφτε πάνω τους. Με την εξαίρεση κάποιων μεμονωμένων φωνών, στον ισπανικό αναρχισμό επικρατούσε η άποψη ότι ο μητρικός ρόλος ήταν ένα φυσικό, βιολογικό γεγονός.

Για τη Lucía Sánchez Sornil[4], οι γυναίκες είναι πρώτα απ’ όλα αυτόνομα άτομα και γι’ αυτό το λόγο χαρακτηρίζει ως «φοβερό δείγμα αρσενικού εγωισμού» τη στάση εκείνων που υποστηρίζουν ότι «η γυναίκα είναι πάνω απ’ όλα μητέρα» και ότι «έχει γεννηθεί έχοντας έναν υψηλό προορισμό, σε αρμονία με τη φύση της». Η Lucía υποστήριζε ότι μέσα από αυτόν το ζήλο για την «υψηλή αποστολή των γυναικών» αυτό που στην πραγματικότητα ξεπρόβαλλε ήταν ο ισχυρισμός του Oken: «Η γυναίκα είναι μόνο το μέσο, όχι ο σκοπός της φύσης. Η φύση δεν έχει παρά μόνο έναν σκοπό και αντικείμενο: τον άνδρα».

 «Θέλουμε να κάνουμε ξεκάθαρο ότι η γυναίκα είναι ένα άτομο που έχει αξία, ανεξάρτητα από το αν είναι μητέρα ή όχι. Θέλουμε να απαλλαγούμε από το μύθο της μητέρας. Θέλουμε, τουλάχιστον, η μητρότητα να είναι συνειδητή επιλογή και όχι υποχρέωση. Οι άνθρωποι θα έπρεπε να είναι σε θέση να επιλέγουν αν, πότε και πώς θα κάνουν παιδιά».

Mujeres Libres

Στην Ισπανική Επανάσταση ήταν η δεύτερη φορά στην ιστορία όπου νομιμοποιήθηκαν οι αμβλώσεις και παρέχονταν στις γυναίκες οι πρώτες ιατρικές μονάδες για να κάνουν άμβλωση.   «Εγκαθιδρύουμε την επιστημονική πρακτική, ελεγχόμενη και απαλλαγμένη από τους κινδύνους της άμβλωσης […] η έκτρωση θα μπορεί πλέον να πραγματοποιείται όχι μόνο για θεραπευτικούς ή ευγονικούς λόγους, αλλά και με σκοπό τον εθελούσιο περιορισμό της τεκνοποίησης […]. Η γυναίκα θα είναι απελευθερωμένη από την εγωιστική αρσενική τυραννία και θα έχει δικαιώματα, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει αυτό της αυτοδιάθεσης αναφορικά προς τη μητρότητα».

Αντί επιλόγου

Οι Mujeres Libres πολλά χρόνια πριν από εμάς και στη βαθιά συντηρητική κοινωνία της Ισπανίας προσπάθησαν να μιλήσουν για τη συνειδητή μητρότητα. Έννοια που εμπεριέχει την αντισύλληψη, τη δυνατότητα άμβλωσης αλλά και την ανατροφή των παιδιών. Έννοια που, ταυτόχρονα, η επιτυχία της θα σήμαινε πολλά για τη σεξουαλική απελευθέρωση των γυναικών, για την θέση τους στην χειραφετημένη κοινωνία που οραματίστηκαν. Θα σήμαινε πως μπορεί εξίσου με τον άντρα να χαρεί τις απολαύσεις της ζωής, τον έρωτα, το σεξ, την μητρότητα. Και πως η μητρότητα είναι μια ευθύνη που φέρει απέναντι στο παιδί και απέναντι στην επανάσταση.

Οι Mujeres Libres μίλησαν για τη συνειδητή μητρότητα πολυπλεύρως εν μέσω μιας ελευθεριακής επανάστασης και με το βάρος να αντιπαρατεθούν ταυτόχρονα με βαθιά συντηρητικά και πατριαρχικά κατάλοιπα που επηρέαζαν τόσο τον ρόλο των ανδρών όσο και τον ρόλο των γυναικών. Και έψαξαν να βρούν όλους τους δυνατούς ελευθεριακούς τρόπους να δώσουν διεξοδικές απαντήσεις τόσο για την Επανάσταση όσο και για τις ζωές των γυναικών μέσα σε αυτή.

Υπό αυτό το πρίσμα, λοιπόν, πρέπει να διαβάζουμε όσα διακήρυτταν και έπρατταν και να βρούμε ελευθεριακούς τρόπους να δώσουμε απαντήσεις σήμερα ως αναρχικές αγωνίστριες και αναρχικοί αγωνιστές. Απαντήσεις προσαρμοσμένες στο εδώ και το τώρα. Το μόνο σίγουρο είναι πως, ειδικά εν μέσω επίθεσης στα σώματά μας, η ανάγκη να μπει η συνειδητή μητρότητα ως κεντρικός πυλώνας του αγώνα ενάντια σε πατριαρχία, κράτος και κεφάλαιο είναι πιο επιτακτική από ποτέ.

Σήμερα, λοιπόν, απέναντι στη λυσσαλέα επίθεση στα σώματα των γυναικών της τάξης μας είναι χρέος μας να βαδίσουμε στα χνάρια των επαναστατών μας. Να μελετήσουμε την ιστορία μας και να βρούμε τρόπους να αντιπαρατεθούμε διεξοδικά στο τέρας του κράτους, του κεφαλαίου και της πατριαρχίας.

Η μητρότητα είναι επιλογή και γι αυτό δεν χωράει καμία αμφιβολία. Τα σώματά μας μας ανήκουν, θα κάνουμε έρωτα με αντισύλληψη, θα προχωράμε σε άμβλωση εφόσον το επιθυμούμε και τα παιδιά που θα γεννήσουμε θα είναι οι αυριανοί αγωνιστές και οι αυριανές αγωνίστριες που θα τσακίσουν το τέρας της εξουσίας.

Μαρία Μ.

___________________________________________________________________________________________________

Αναφορές:

[1] Το πραγματικό της όνομα ήταν Josefa Carpena- Amat και γεννήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου 1919, στην εργατική συνοικία Pueblo Seco της Βαρκελώνης. Πέθανε στις 5 Ιουνίου 2005 στη Μασσαλία (στη Γαλλία). Ο πατέρας της ήταν μέλος της Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργασίας (CNT). Η ίδια έγινε επίσης ενεργό μέλος της CNT σε ηλικία 14 ετών, στο συνδικάτο εργαζομένων στο μέταλλο. Έγινε ταυτόχρονα και μέλος της Ελευθεριακής Ομοσπονδίας Νεολαίας (FIJL), όπου έσβησε τη δίψα της για ανάγνωση, με έργα των Μπαλζάκ, Ζολά και Ρουσσώ, καθώς και αναρχικών κλασικών, όπως του Anselmo Lorenzo και του Μιχαήλ Μπακούνιν. Η Ισπανική Επανάσταση ξέσπασε τον Ιούλιο του 1936. Η Pepita εκδήλωσε την προθυμία της να συμμετάσχει στην αναρχική Φάλαγγα Durruti σε ηλικία 16 ετών, αλλά οι υπεύθυνοι της Φάλαγγας της είπαν ότι θα ήταν πιο χρήσιμη στα μετόπισθεν. Τον Απρίλιο δημιουργήθηκε η αναρχική γυναικεία οργάνωση Mujeres Libres (Ελεύθερες Γυναίκες – ML). Η καθηγήτρια Pilar Grangel επικοινώνησε με την Pepita, προσκαλώντας την να συμμετάσχει στην οργάνωση. Άρχισε να αγωνίζεται για πραγματική ισότητα με τους άνδρες στον αγώνα. Άρχισε επίσης να εργάζεται σε εργοστάσια κατασκευής χειροβομβίδων για το μέτωπο. Και ακόμα, εργάστηκε στην στη γραμματεία προπαγάνδας της Περιφερειακής Επιτροπής της ML.

[2] Η Áurea Cuadrado Castillón (23/8/1894-18/12/1969) ήταν αναρχική φεμινίστρια και συνδικαλίστρια. Σε πολύ νεαρή ηλικία μετακομίζει στη Βαρκελώνη, όπου συμμετέχει σε διάφορες γυναικείες κινητοποιήσεις ενάντια στο αυξανόμενο κόστος διαβίωσης. Ως ράφτρα, από το 1916 συμμετέχει στο σωματείο ιματισμού της CNT. Συμμετέχει αργότερα το 1934 στην δημιουργία της Πολιτιστικής Ομάδας Γυναικών (Grupo Cultural Femenino), που αποτέλεσε τον πρόδρομο των Mujeres Libres. Στην περίοδο των 1934-1936 συμμετείχε στα ελευθεριακά κοινωνικά κέντρα (ateneos libertarios) “Faros” και “Idealistas Prácticos”.
Στο ξέσπασμα της Κοινωνικής Επανάστασης, συμμετείχε στην κατάληψη του Φιλανθρωπικού Οίκου (που ως τότε ανήκε στην εκκλησία και το λειτουργούσαν καλόγριες) και ήταν μέλος της Επαναστατικής Επιτροπής των περιοχών Cortes και Gracia. Συνεργάστηκε με τον αναρχοσυνδικαλιστή Fèlix Carrasquer στην οργάνωση και δημιουργία του Επαρχιακού Οίκου Μητρότητας και Εξόριστων της Βαρκελώνης, όπου πραγματοποιούνταν εργαστήρια σχετικά με τη μητρότητα ως συνειδητή επιλογή, μεταξύ πολλών άλλων πρωτοβουλιών ελευθεριακής εκπαίδευσης. Στις 5 Αυγούστου 1936, διορίστηκε διευθύντρια όταν ο Carrasquer παραιτήθηκε προκειμένου να ασχοληθεί με την οργάνωση του Σχολείου Μαχητών της Αραγονίας.

[3] Βιογραφικό σημείωμα για την Amparo Poch εδώ.

[4] Βιογραφικό σημείωμα για την Lucía Sánchez Saornil εδώ.

_________________________________________________________________________________________________

Πηγές:

Ελένα Ανδρές Γράνελ, Mujeres Libres (Ελεύθερες Γυναίκες), 1936 – 1939. Μια φεμινιστική ανάγνωση, https://manifesto-library.espivblogs.net/files/2018/05/Mujeres-Libres.pdf

Βέρα Σιατερλή, Ο ισπανικός εμφύλιος και το γυναικείο κίνημα,  https://www.epohi.gr/article/42925/o-ispanikos-emfylios-kai-to-gynaikeio-kinhma

Φαίδων Χριστοδούλου, Η Αναρχική γυναικεία οργάνωση «Mujeres Libres» στην Ισπανία,https://www.alerta.gr/archives/7512

Ζιλ Ντωβέ, Για το «Γυναικείο Ζήτημα», https://alertacomunista.wordpress.com/2018/01/15/on-woman-question/

Ingrid Strobl, Οι γυναίκες στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, https://www.elaliberta.gr/%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1/%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BF/2801-%CE%BF%CE%B9-%CE%B3%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%AF%CE%BA%CE%B5%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%B9%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B5%CE%BC%CF%86%CF%8D%CE%BB%CE%B9%CE%BF-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF

Laura Sanchez Blanco, Ο αναρχοφεμινισμός στην Ισπανία: οι αναρχικές προτάσεις των Mujeres Libres Ελεύθερων Γυναικών για την επίτευξη της ισότητας των φύλων, https://manifestolibrary.noblogs.org/files/2017/12/%CE%9F-%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CF%86%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%99%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B1.pdf

Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης, Pepita Carpena, Αναρχική και αγωνίστρια για τη γυναικεία απελευθέρωση, https://manifesto-library.espivblogs.net/2018/07/30/pepita-carpena/

Vectrum, Áurea Cuadrado Castillón (23/8/1894-18/12/1969), αναρχική φεμινίστρια και
συνδικαλίστρια, https://manifestolibrary.noblogs.org/files/2020/09/%C3%81urea-Cuadrado-Castill%C3%B3n.pdf

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s