Ο φασισμός δεν έχει πολλά χρώματα. Είναι ένας και είναι συγκεκριμένος. Η εφεύρεσή του δεν έγινε ως ένα απρόσμενο «εύρηκα!», και το μεθοδικό επικοινωνιακό μπέρδεμά του με τον ολοκληρωτισμό ή/και με την άσκηση βίας επίσης δεν είναι τυχαίο. Η ιστορική αφετηρία του δεν τοποθετείται σε καμία αρχαιότητα ούτε συνδέεται με τίποτα «υψηλά ιδανικά» κανενός παρελθόντος, όπως συχνά επιθυμούν να διατείνονται οι κήρυκές του. Πρόκειται για ένα καθ’ όλα καπιταλιστικό ιδεολόγημα των αρχών του 20ου αιώνα, προσεκτικά κατασκευασμένο για έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: την αφαίρεση της ταξικής συνείδησης των καταπιεσμένων, το κοντράρισμα των σοσιαλιστικών ιδεών (που ήδη μερικές δεκαετίες νωρίτερα είχαν αρχίσει να εισβάλλουν στα σπλάχνα του προλεταριάτου εμποτίζοντάς το με επαναστατικές προθέσεις), το σπάσιμο των απεργιών και, εν τέλει, την κατάληψη της εξουσίας από ανθρώπους και οργανώσεις που θα επεδείκνυαν απόλυτη προθυμία να αναλάβουν την προστασία των κεφαλαιοκρατικών συμφερόντων από «το φάντασμα που πλανιόταν πάνω από την Ευρώπη».

Εμφανιζόμενος ως υποτιθέμενα ριζοσπαστική πολιτική τάση και δανειζόμενος από το λεξιλόγιο του σοσιαλισμού, χάιδεψε με μεγάλη φροντίδα τα συντηρητικά αντανακλαστικά των μικροϊδιοκτητών παρουσιάζοντας τις αριστερές ιδέες ως κίνδυνο για αυτή τους τη μικροϊδιοκτησία, την ίδια στιγμή που επιχείρησε να εμποτίσει τις προλεταριακές μάζες με εθνικιστικό δηλητήριο, δημιουργώντας εξωτερικούς εχθρούς όχι μόνο ως στόχους ιμπεριαλιστικών εκστρατειών μα και ως μέσο παραπλάνησης από τον πραγματικό, εσωτερικό ταξικό εχθρό. Και υπηρέτησε τον στόχο του καλά μέχρι το τέλος. Τόσο καλά μάλιστα, ώστε πολλοί θεωρητικοί (αλλά και πρακτικοί) των φασιστικών καθεστώτων βρήκαν άμεσα ασφαλές καταφύγιο και χρησιμότητα στις ΗΠΑ, που μετά το πέρας του καταστροφικού για την Ευρώπη Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου αναδύθηκαν ως νέα υπερδύναμη, με μόνο πια αντίπαλο όχι τον μπαμπούλα του Άξονα αλλά τις χώρες του Υπαρκτού Σοσιαλισμού.

Μια μεγάλη καινοτομία της εξουσιαστικής ρητορικής που συνόδευσε την εμφάνιση του φασισμού ήταν η ιδέα πως η εξουσία μπορούσε πια να εμφανίσει τον εαυτό της όχι ως τον απόλυτο δικαιωματικό τύραννο –μια ιδέα αλάθητου και ανέγγιχτου με καταβολές στις θεοκρατίες και στις μοναρχίες που κρατούσαν σχεδόν αδιάκοπα από τον Μεσαίωνα μέχρι και τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο– αλλά ως τον αδικημένο, ως το θύμα. Η προτεσταντική ψευδαίσθηση του καπιταλισμού πως «όποιος εργαστεί σκληρά με τον ιδρώτα του μπορεί να τα καταφέρει» έρχεται να αντικαταστήσει την εικόνα του θεόσταλτου σκληρού αριστοκράτη με εκείνη του τίμιου κεφαλαιοκράτη που ξεκίνησε με τρεις κι εξήντα και κατάφερε να ανέλθει ταξικά. Μια εικόνα που φουντώνει τις φρούδες ελπίδες της μεσαίας τάξης ενώ την ίδια στιγμή επιχειρεί να φορέσει στο πρόσωπο του τέρατος μια μάσκα πιο φιλική στα μάτια των εργατών-σκλάβων του. Για πρώτη φορά στην ιστορία οι εξουσιαστές αντιλαμβάνονται πως η θυματοποίησή τους δεν τους κάνει πιο αδύναμους – τουναντίον, τους οπλίζει με ένα όπλο που ποτέ νωρίτερα δεν είχαν φανταστεί πως θα μπορούσαν να κατέχουν: την λαϊκή στήριξη. Ο φόβος πια αναμιγνύεται με τον θαυμασμό και το συλλογικό ασυνείδητο των καταπιεσμένων μολύνεται με το ψέμα της διαταξικότητας. Ο κοινωνικός ιστός αρχίζει να διαρρηγνύεται. Οι βάσεις του ατομισμού έχουν ήδη τεθεί.

Υπό αυτή την οπτική και μόνο μπορεί να εξετάζει κανείς δηλώσεις σαν αυτές της Ελεονώρας Μελέτη, που μόνο για γέλια και αστειάκια δεν είναι. Η πάλαι ποτέ τηλεπαρουσιάστρια και νυν ευρωβουλευτής του κυβερνόντος κόμματος δεν άνοιξε απλώς το στόμα της για να πετάξει μια μπαρούφα. Η φράση της «Ξέρετε πόσοι εργοδότες εκβιάζονται από εργαζόμενους;» και η αγωνία της για τα δικαιώματα των αφεντικών είναι ταυτόχρονα χάραξη κυβερνητικής γραμμής και προπαγάνδα κοινωνικής διάλυσης. Είναι μια δοκιμασμένη φασιστική συνταγή που χαϊδεύει την πλάτη των μικροϊδιοκτητών ψηφοφόρων, επιχειρεί τη διάσπαση της ταξικής ενότητας των εργαζομένων, και πάνω απ’ όλα μας ενημερώνει πως οι ταξικοί αγώνες δεν αποτελούν συλλογικό εργατικό δικαίωμα αλλά εκβιασμό ατόμων-εργαζομένων απέναντι σε άτομα-εργοδότες. Και αφού ο εχθρός είναι εθνικός και όχι ταξικός, οφείλουμε να είμαστε όλοι μας ενωμένοι με εθνική ομοψυχία για να τον αποκρούσουμε. Ακόμα και αν δεν είμαστε απολύτως σίγουροι ποιος είναι αυτός ο εχθρός.

Όπως συμβαίνει πάντα στον φασισμό.

Ρωμανός Γ.

Leave a Reply