Στις αρχές του Ιουνίου, όταν μπήκε για τα καλά το καλοκαιράκι στις ελληνικές φυλακές, μετρούσαμε 9 νεκρούς κρατούμενους μόνο στις φυλακές Αγίου Στεφάνου, μόνο από τον Απρίλη. Στο τέλος του μήνα είχαν φτάσει τους 10. Διαβάσαμε διάφορες ετυμηγορίες ανά περίπτωση, φυσικά αίτια, χρήση μεθαδόνης σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα, χρήση σκληρών ναρκωτικών όπως είναι το μπονσάι, αλλά και καθυστέρηση μεταφοράς κάποιων κρατουμένων -που ίσως είχαν μια ελπίδα- στο νοσοκομείο.
Η έκθεση «σοκ» της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT) που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Μάρτιο, στην οποία το ελληνικός κράτος καλείται να αντιμετωπίσει άμεσα τον υπερπληθυσμό στις φυλακές και τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης, μπορεί τότε να θάφτηκε επιμελώς, αλλά τώρα ξαφνικά τα άρθρα στα καθεστωτικά ΜΜΕ ότι στις φυλακές γίνεται το σώσε, δίναν και παίρναν. Σαφώς αυτό δεν ανήκει στη σφαίρα της τυχαιότητας. Για την ανάδειξη της κατασταλτικής ατζέντας λοιπών ενδιαφερόμενων στην προεκλογική κούρσα εργαλειοποιήθηκαν οι κρατικές δολοφονίες 10 έγκλειστων ανθρώπων, στον δημόσιο διάλογο επικράτησε ηθικός πανικός και για άλλη μια φορά χωρίς να χάσουν χρόνο κατέφτασαν οι εργολάβοι της ηθικής να ξεκαθαρίσουν πως μια τέτοια εικόνα «σε καμία περίπτωση δεν συνάδει με κράτος του αναπτυγμένου δυτικού κόσμου». Διαγνώσεις και λύσεις έδωσαν στα κανάλια οι έγκριτοι κοινωνικοί και πολιτικοί ειδήμονες, επιτάσσοντας να κηρυχθεί η φυλακή του Αγίου Στεφάνου σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και να ληφθούν έκτακτα μέτρα. Ορισμένες από τις λαμπρές και πρωτοπόρες ιδέες που κατατέθηκαν, ήταν ο αυστηρός έλεγχος των εισερχομένων ειδών και των προμηθειών της φυλακής – ήδη συμβαίνει σε όλες τις φυλακές με διαφοροποιήσεις ανάλογα την πτέρυγα που ανήκει ο κρατούμενος ή το κύρος του – και οι εκδικητικές μεταγωγές – ήδη συμβαίνουν όποτε εξυπηρετεί τη διοίκηση της φυλακής ή αν δίνεται εντολή εκ των άνωθεν. Στις πρωτοπορίες που κατατέθηκαν από λοιπούς αριστερούς του σαλονιού για τη «διασφάλιση του δικαιώματος στη ζωή των κρατουμένων», ήταν μεταξύ άλλων να ανασταλεί η παράδοση αντικειμένων στους κρατουμένους και να γίνεται καθημερινή έρευνα στις φυλακές με τη συνδρομή της αστυνομίας. Κάποιοι τουλάχιστον για να τηρήσουν τα προσχήματα αναφέρθηκαν στην ανεπαρκή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στην αναγκαιότητα ύπαρξης γιατρών όλο το 24ωρο, αλλά και φαρμάκων ειδικών για το overdose. Άλλοι θεώρησαν αναγκαίο τον συσχετισμό αυτών των κρατικών δολοφονιών, με οικονομικές αναλύσεις που αναδεικνύουν πόσα χρήματα έχει πληρώσει ο Έλληνας φορολογούμενος στην αποζημίωση κρατουμένων για τις τραγικές συνθήκες κράτησης.
Όλες οι προτάσεις των υφιστάμενων και επίδοξων εντολοδόχων ξερνούσαν κι άλλη καταστολή, κι άλλη αποξένωση, κι άλλη απαξίωση των συνθηκών διαβίωσης, των δικαιωμάτων και της ίδιας της ζωής των κρατουμένων. Είναι οι ίδιοι που πριν 3 χρόνια καταδίκαζαν τον νέο Σωφρονιστικό και Ποινικό Κώδικα ως έκτρωμα, αυτοί που αποζητούν την πιο αυστηρή επιβολή του δόγματος «νόμος και τάξη». Κατά βάση είπαν «Γαμήστε, δείρτε και πετάξτε κανά γιατρό γιατί δεν τους προλαβαίνουμε». Η απάντηση του υπουργού Προ.Πο. Χρυσοχοΐδη, προφανώς στο ίδιο μήκος κύματος, ήταν μια μεγάλης εμβέλειας επιχείρηση στις φυλακές – από την οποία κατασχέθηκαν κινητά και παρουσιάστηκαν σαφώς ως κρίσιμα ευρήματα –, κάποιες μεταγωγές για να ταράξει τα νερά, το ξήλωμα του αρχιφύλακα, το κλείσιμο των κρατουμένων πιο νωρίς στα κελιά το βράδυ και εννοείται αυστηροποίηση του ήδη αυστηρού καθεστώτος στα επισκεπτήρια, έτσι για να μην κουράζεται πολύ η υπηρεσία.
Στις αρχές του Ιουνίου όμως, εκτός όλων των παραπάνω, άλλη μια κρατική δολοφονία έλαβε χώρα, η αυτοκτονία μιας κρατούμενης στο Κατάστημα Κράτησης Κορυδαλλού ΙΙ. Οι συγκρατούμενές της ανέδειξαν το γεγονός, κατήγγειλαν την αθλιότητα των συνθηκών κράτησης και πως αυτές είναι εφικτό να οδηγήσουν μια κρατούμενη σε τέτοια αδιέξοδα. Ζήτησαν την παροχή ψυχολόγου, μόνιμο καταρτισμένο ιατρικό προσωπικό και βελτίωση των συνθηκών υγιεινής. Είναι γνωστό και θλιβερό γεγονός, ότι οι απόπειρες και οι αυτοχειρίες, είναι μέρος της βίαιης καθημερινότητας του έγκλειστου πληθυσμού. Δεν θα μάθουμε για αυτές στις ειδήσεις και πολλές/ους δεν θα τους ψάξει κάνεις, θα παραμείνουν καταγεγραμμένα στατιστικά που κάποιος κάπου κάποτε θα εργαλειοποιήσει.
Στους θερινούς μήνες που ακολούθησαν, όπως κάθε καλοκαίρι, καταγγελίες σχετικά με την επάρκεια νερού στις φυλακές αναδύονταν ανά την επικράτεια, καθώς οι κλιματικές συνθήκες πάντοτε δυσκόλευαν περισσότερο τη λειτουργία αυτών των ήδη δυσλειτουργικών κάτεργων. Οι γυναικείες φυλακές Ελαιώνα Θήβας έμειναν τον Ιούλιο τουλάχιστον δύο εικοσιτετράωρα χωρίς πρόσβαση σε νερό, ενώ οι φυλακές Τρικάλων εν μέσω καύσωνα είχαν πρόσβαση σε νερό ελάχιστες ώρες την μέρα, «τις υπόλοιπες ώρες το νερό είτε ρέει με το σταγονόμετρο, είτε δε ρέει καθόλου». Θα πρέπει ενδεχομένως σε αυτό το σημείο να επισημάνουμε για όποιον αδαή δεν είναι προφανές, ότι η έλλειψη πρόσβασης σε νερό επηρεάζει δραματικά το βιοτικό επίπεδο ενός ανθρώπου, πόσω μάλλον ενός κρατούμενου εν μέσω καύσωνα, σε επίπεδο σίτισης, υγιεινής και τελικά επιβίωσης.
Καταγγελίες αναδύθηκαν επίσης σχετικά με την ανεπαρκή ποσότητα και την άθλια ποιότητα του φαγητού που παρέχεται από την υπηρεσία στις εν λόγω φυλακές. Αυτή είναι η ζοφερή πραγματικότητα σε ό,τι αφορά τη σίτιση στις φυλακές όλης της επικράτειας, με μικρές αποκλίσεις ανά περίπτωση. Ο έγκλειστος πληθυσμός είναι αναγκασμένος είτε να τρέφεται ανεπαρκώς, είτε να βρίσκει χρήματα για να παραγγέλνει προμήθειες – τις οποίες πληρώνει αδρά – για να μαγειρεύει μόνος του, και αυτό αν η διοίκηση επιτρέπει εξοπλισμό κουζίνας στην εκάστοτε φυλακή. Στις φυλακές Αγίου Στεφάνου Πάτρας, εν μέσω καύσωνα οι κρατούμενοι συντηρούν τα λιγοστά τρόφιμα που μπορούν να έχουν σε μικρά ψυγειάκια από φελιζόλ.
Στα τέλη του Ιούλη άλλη μια κρατική δολοφονία έρχεται να προστεθεί στη μακρά λίστα. Μια κρατούμενη στις φυλακές Ελαιώνα Θήβας πεθαίνει, αφού της χορηγείται λάθος φάρμακο. Αμέσως, ξέσπασε εξέγερση σε τρεις από τις πέντε πτέρυγες της φυλακής. Οι κρατούμενες προκάλεσαν φθορές και έβαλαν φωτιά σε στρώματα και σεντόνια, διεκδικώντας για άλλη μια φορά τα αυτονόητα. Με οξυμένα αντανακλαστικά οι κρατούμενες του Καταστήματος Κράτησης Κορυδαλλού ΙΙ, σε ένδειξη αλληλεγγύης με τον αγώνα των γυναικών στις φυλακές Ελαιώνα, αρνήθηκαν το μεσημεριανό κλείσιμο στα κελιά τους.
Και ενώ για τα παραπάνω δεν διαβάσαμε τίποτα στα συστημικά μέσα, για την εξέγερση που έλαβε χώρα την επόμενη μέρα στις αντρικές φυλακές Κορυδαλλού στην πτέρυγα Ε’, είδαμε το ένα άρθρο μετά το άλλο να ξεπετάγεται για την έκδοση του «Τούρκου διαβόητου κακοποιού» και για τους Κούρδους – το Κούρδοι με μπόλντ – και ομοεθνείς συγκρατούμενούς του που εξεγέρθηκαν για να μπλοκάρουν την έκδοσή του στην Τουρκία. Βίντεο και φωτογραφίες από την εξέγερση είδαν το φως της δημοσιότητας, προκαλώντας κολούμπρα στο εθνικό φρόνημα κάθε γνήσιου Έλληνα. Τις διαδέχτηκαν φωτογραφίες από τα πάνοπλα σώματα ασφαλείας που για άλλη μια φορά πιστά στο καθήκον, πήξανε στα χημικά και στο ξύλο κάποιους εξεγερμένους του τόπου και εμείς καταφέραμε να κοιμηθούμε ήσυχοι. Κάπου στα ψιλά όμως διαβάσαμε, ότι οι δικηγόροι του τελευταία στιγμή μπλόκαραν την έκδοσή του με προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), το οποίο ζήτησε από τις ελληνικές αρχές σε περίπτωση έκδοσης να εξασφαλίσουν μεταξύ άλλων ότι δεν θα υποβληθεί σε βασανιστήρια λόγω της καταγωγής και των πολιτικών του φρονημάτων. Τώρα τι μπορούν να εγγυηθούν οι ελληνικές αρχές για έναν Τούρκο κρατούμενο, είναι απορίας άξιο.
Τέλη Αυγούστου, έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη μακρά λίστα, νέα καταδίκη της ελληνικής κυβέρνησης από το ΕΔΔΑ για τον υπερπληθυσμό στις φυλακές. Τα 3 τ.μ. προσωπικού χώρου ανά κρατούμενο έχουν οριστεί ως τα ελάχιστα αποδεκτά, με τις συνθήκες κράτησης στις φυλακές Αγίου Στεφάνου Πατρών και στις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα να παραβιάζουν το άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο αναγνωρίζει το απόλυτο δικαίωμα να μην υποβάλλεται κάποιος σε βασανιστήρια, ούτε σε ποινή ή μεταχείριση απάνθρωπη ή εξευτελιστική. Είναι προφανές πως τα νέα για τους 10 θανάτους σε 70 μέρες, δεν φτάσαν στο Στρασβούργο και η μόνη απάνθρωπη συνθήκη που εντόπισαν στις φυλακές είναι ο υπερπληθυσμός.
Πράγματι, είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του σωφρονιστικού συστήματος όπου ο αριθμός των κρατουμένων ξεπέρασε τους 14.000. Στα μέσα του Σεπτέμβρη στις ελληνικές φυλακές ο πληθυσμός άγγιξε τους 14.086, ενώ η πραγματική χωρητικότητα υπολογίζεται σε 10.763 θέσεις. Ενδεικτικά, ο αριθμός των κρατουμένων στις φυλακές ανηλίκων έχει υπερτριπλασιαστεί από τον Γενάρη του 2024, ενώ ο έγκλειστος πληθυσμός που εκτίει ποινές φυλάκισης λόγω πλημμελημάτων έχει εκτοξευθεί από 604 τον Γενάρη του 2016, σε 3.766 τον Γενάρη του 2026. Πρόκειται για αύξηση 523,51% μέσα σε 10 χρόνια.
Τον Σεπτέμβρη, ο Λέανδρος Ρακιντζής, ένας συνταξιοδοτημένος αεροπαγίτης, αφορμώμενος από το ζήτημα του υπερπληθυσμού, επέλεξε να μοιραστεί τις ανησυχίες του σε άρθρο του στην ιστοσελίδα του ΣΚΑΙ. Μεταξύ άλλων, έγραψε: «Ένας μεγάλος αριθμός κρατούμενων είναι αλλοδαποί, που έχουν καταδικαστεί για παράνομη είσοδο στη χώρα, οι οποίοι για την ανακούφιση του σωφρονιστικού συστήματος θα μπορούσαν να κρατηθούν σε ένα έρημο νησί π.χ. στη Γυάρο και στη συνέχεια να απελαθούν». Δεν είναι η πρώτη φορά που άρθρα αμφιβόλου ποιότητας ξεπηδούν προς τέρψιν του ξενοφοβικού ακροδεξιού ακροατηρίου. Για να περάσουμε στις καλές απόψεις, καλό είναι τα θανατονήσια της Χούντας να μην τα πιάνει στο στόμα του ο κάθε ξεχασμένος φασιστάκος. Πράγματι, μέσα στις ελληνικές φυλακές βρίσκονται εκατοντάδες κατατρεγμένοι αυτού του κόσμου, που κάποια στιγμή αναζήτησαν ένα καλύτερο μέλλον και αφού γλίτωσαν από τα pushbacks και τα λιντσαρίσματα, βαφτίστηκαν διακινητές ή κρατήθηκαν με μόνη «κατηγορία» την παράνομη είσοδό τους στη χώρα που φημίζεται για τη φιλοξενία της. Και η μοναδική λύση είναι η άμεση απελευθέρωσή τους και η ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία.
Ο ίδιος αεροπαγίτης με αφορμή παραβίαση άδειας από τον παράνομο Αλκετ Ριζάι, άνοιξε ξανά τον διάλογο για τη σωφρονιστική πολιτική. Χαρακτηριστικά έγραψε «Ο αμφιλεγόμενος θεσμός χορηγίας αδειών εξόδου στους φυλακισμένους μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα στους περιστασιακούς παραβατικούς ενώ στους πωρωμένους εγκληματίες δίνει μόνο την ευκαιρία να δραπετεύσουν». Αναμενόμενα δε άλλωστε, κλείνει το άρθρο του επιζητώντας περαιτέρω αυστηροποίηση της εν λόγω νομοθεσίας. Η εργαλειοποίηση κάποιου επιφανούς προσώπου ή υπόθεσης των αστυνομικών δελτίων για τον περαιτέρω εμπλουτισμό του νομικού οπλοστασίου της εξουσίας, δεν έρχεται ως μάνα εξ ουρανού, ούτε και το πρόταγμα στέρησης κάθε «αμφιλεγόμενου» ψήγματος ελευθερίας στον έγκλειστο πληθυσμό. Ωστόσο, όπως πολύ σωστά επισήμανε ο Τάσος Θεοφίλου σε πρόσφατο άρθρο του: «Αυτό που γίνεται πρώτη φορά είναι να υπάρχει στην εξουσία μια κυβέρνηση που έχει εφαρμόσει την πιο ακραία δεξιά ατζέντα στα ζητήματα σωφρονιστικής πολιτικής και η εξ αριστερών, τρόπον τινά, αντιπολίτευση, καίτοι χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, η ΕΛ.Α.Σ. του Αλέξη Τσίπρα, να καταφέρνει να ασκεί κριτική από τα ακόμη πιο δεξιά». Πράγματι, ο Μαρίνος Σκανδάμης τομεάρχης Προστασίας του Πολίτη της ΕΛ.Α.Σ., έκανε σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση για την επιείκειά της στην χορήγηση αδειών, αφήνοντας τον Χρυσοχοΐδη να διερωτάται «Τι είδους αντιπολίτευση είναι αυτή; Αλήθεια, που απευθύνονται;».
Απευθύνονται στον καθημερινό κόσμο που αυτή τη στιγμή βράζει στο καζάνι του, από την εξαθλίωση και τη βία που οι εκάστοτε διαχειριστές της εξουσίας, τον έχουν ταΐσει με τη σέσουλα, ενώ παράλληλα τον εξωθούν στη συντηρητικοποίηση για την απονέκρωση κάθε αντίδρασης. Την ίδια ώρα που συνθλίβουν τη ζωή της κοινωνικής πλειοψηφίας, δημιουργούν αποθήκες ψυχών για τα πιο εξαθλιωμένα κομμάτια της. Σε διάφορες μεριές του κόσμου, ήδη από το 1980, και ιδίως στην Αμερική, η πρακτική της φυλάκισης τεράστιου αριθμού ανθρώπων από φτωχές, μεταναστευτικές και περιθωριοποιημένες κοινότητες αποτελεί ιδιαίτερα επικερδή επιχείρηση. Οι κυβερνήσεις με τη βοήθεια των ΜΜΕ και των διωκτικών αρχών, δημιουργούν την ψευδαίσθηση ότι τα κοινωνικά προβλήματα θα επιλυθούν με την εξαφάνιση συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, ή του λεγόμενου «εσωτερικού εχθρού» και έτσι πρέπει να φτιαχτούν περισσότερες φυλακές για να απορροφήσουν τον ταχέως αυξανόμενο πληθυσμό κρατουμένων. Η εγχώρια αντεγκληματική και σωφρονιστική πολιτική, έχει αρχίσει να μιμείται το μοντέλο και να αντιλαμβάνεται το σωφρονιστικό σύστημα ως πεδίο ιδιωτικού κέρδους. Το πενταετές «Σχέδιο Δράσης 2025-2030» της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής, που παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση πρόσφατα, έρχεται να επικυρώσει αυτή τη θέση, καθώς προβλέπει την κατασκευή οκτώ νέων φυλακών, με τη δημιουργία 6.800 νέων θέσεων, ανοίγοντας τον δρόμο τελικά και για την ιδιωτικοποίηση των φυλακών. Τρανταχτό παράδειγμα είναι οι υπό κατασκευή φυλακές στον Ασπρόπυργο, στις οποίες θα μετεγκατασταθούν οι φυλακές Κορυδαλλού. Είναι η πρώτη φορά που το Δημόσιο δεν αναλαμβάνει την ανέγερση νέων φυλακών, αλλά υπάγεται σε πλαίσιο ΣΔΙΤ (Σύμπραξη Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα). Όμως, όπως είχε γράψει και η Angela Davis «Οι φυλακές δεν εξαφανίζουν τα προβλήματα, εξαφανίζουν ανθρώπους».
Δεν είναι η πρώτη φορά που κάποιος θα υποστηρίξει ότι οι φυλακές είναι καθρέφτης της κοινωνίας, μια μικρογραφία της. Η ταξική διάρθρωση που μαστίζει την κοινωνία, μαστίζει και τις φυλακές, μαζί με όλα τα παράγωγά της, την εξαθλίωση, τη φτώχια, την ιεραρχία, τη διαπλοκή, τη ρουφιανιά, τα μαφιόζικα ξεκαθαρίσματα, την εθελοδουλία και το αλισβερίσι με τους δυνάστες. Το σύνθημα “Οι μπάτσοι πουλάνε την ηρωίνη” διατηρεί μέχρι και σήμερα την επικαιρότητά του. Το μούδιασμα που καταφέρνουν στην κοινωνία, το καταφέρνουν και εντός των τειχών, μόνο που έχουν επιστρατεύσει και μερικές ανέσεις, ανάλογα τι θα δέσει τη συνταγή. Βόλεμα ή καταστολή. Και όσο δεν χαλάει η μαγιά, σε εμάς θα φτάνουν μόνο πρωτοσέλιδα για επικίνδυνους εγκληματίες, για νέες φυλακές σε κάθε ξεχασμένο κάμπο της επικράτειας, για ναρκωτικά που κανείς δεν ξέρει πως μπήκαν στις φυλακές, αποχαύνωση που κανείς δεν ξέρει πως μπήκε στην κουλτούρα, στις γειτονίες και τα σπίτια μας, όπως και η πάσης φύσεως καταστολή που τα διαδέχεται.
Στη ζοφερή και καφκική πραγματικότητα που υπόσχεται περισσότερο φυλακή για όλους, που για την εξουσία είμαστε όλες εν δυνάμει κρατούμενες εφόσον δεν υποταχθούμε, η θέση μας είναι δίπλα στο πλευρό όσων αγωνίζονται και εξεγείρονται, εντός και εκτός των τειχών, επιμένοντας να συνθλίψουμε πρώτοι εμείς τους γδάρτες των ονείρων μας.
“Μην ψάχνετε για τις αιτίες και ποια είναι τα προβλήματα μας, γιατί αυτά είναι ίδια με τα δικά σας. Η μόνη διαφορά είναι πως εμάς είναι ορατά τα κάγκελα της αιχμαλωσίας, αλλά σε σας αόρατα. Εκείνο μόνο που θέλουμε να σας πούμε είναι πως για μας, που δεν έχουμε αιτήματα, έχουμε ένα σκοπό: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΚΑΡΒΟΥΝΟ.”
Απόσπασμα από το βιβλίο «Γδάρτες Ονείρων» του Γιάννη Πετρόπουλου
–Niimishkode