ΜΕΡΙΚΑ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΛΟΓΙΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ “Ο ΓΚΡΑΜΣΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ”

Μερικά εισαγωγικά λόγια

Μπορεί το βιβλίο Ο Γκράμσι και οι αναρχικοί του Καρλ Λέβι να αποτελεί μια έρευνα που έχει αναπτυχθεί και έχει γραφτεί σε ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον, ωστόσο η σημασία και η αξία του είναι ξεκάθαρη και ολοφάνερη τόσο για το αναρχικό όσο και για το ευρύτερο κίνημα στο σήμερα. Κι αυτό γιατί ο συγγραφέας πραγματοποιεί μια εξονυχιστική μελέτη του ιταλικού σοσιαλιστικού και αναρχικού κινήματος, εστιάζοντας στην ανάπτυξή του στην πόλη του Τορίνο, από τα χρόνια της Διεθνούς μέχρι την επαναστατική εμπειρία των εργατικών συμβουλίων. Στη μεγάλη αυτή χρονική διαδρομή (σχεδόν πέντε δεκαετιών) που πραγματοποιεί, εξετάζει την ανάπτυξη των διάφορων πτυχών του εργατικού κινήματος στη συγκεκριμένη πόλη, από τις μικρές αναρχικές ομάδες που δραστηριοποιούνταν εκεί μέχρι τις μορφές καθημερινής ζωής των πολιτικοποιημένων εργατών, τα αναγνώσματα που τους άρεσαν, τις αυτομορφωτικές διεργασίες που τους διαμόρφωναν σε πολιτικό αλλά και σε προσωπικό επίπεδο.

Το Τορίνο ήταν η πόλη των μεγάλων βιομηχανιών, από τις οποίες ξεχώριζε η βιομηχανία αυτοκινήτου και συγκεκριμένα η Fiat −που ανήκε στην οικογένεια Ανιέλι−, μια πόλη που απάρτιζε το περίφημο «βιομηχανικό τρίγωνο» της Ιταλίας (Τορίνο, Μιλάνο, Γένοβα), μια πόλη που αναπτυσσόταν ταχύτατα στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, υποδεχόμενη συνεχώς μεταναστευτικά κύματα από την ύπαιθρο της ευρύτερης περιοχής (Πεδεμόντιο). Οι συγκεκριμένες μεταναστευτικές ροές έφερναν μαζί τους τις παραδόσεις αγώνα από τις γενέτειρές τους και μέσα από τις τάξεις τους ήταν που στελεχώθηκε στη συνέχεια σε μεγάλο βαθμό το εργατικό κίνημα της πόλης. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου θα γνωρίσουμε επίσης τους αγώνες που αναπτύχθηκαν ανά περιόδους, από την περίοδο της Διεθνούς μέχρι την περίοδο των κυβερνήσεων Τζιολίτι και από τα ταραγμένα χρόνια του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι τη μεγάλη ιστορική τομή που πραγματοποιήθηκε με το κίνημα των εργοστασιακών συμβουλίων κατά τη διάρκεια της Κόκκινης Διετίας (1919-1920), το οποίο δυστυχώς αποτελεί ένα από τα πολλά ιστορικά επαναστατικά παραδείγματα που προδόθηκαν από τις εκάστοτε ρεφορμιστικές ηγεσίες.

Την ίδια στιγμή, το Τορίνο αποτέλεσε και την πόλη όπου έζησε και δραστηριοποιήθηκε πολιτικά μία από τις μεγαλύτερες φυσιογνωμίες του ιταλικού και παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, ο Αντόνιο Γκράμσι, αλλά και η πόλη όπου εκδιδόταν η διάσημη εφημερίδα του, L’Ordine Nuovo. Το βιβλίο εξερευνά, λοιπόν, τα διάφορα μονοπάτια της «ετερόδοξης» σκέψης του Γκράμσι, η οποία επηρεάστηκε από τα εθνικιστικά κινήματα του Νότου της Ιταλίας, από τον ιδεαλισμό Ιταλών στοχαστών όπως ο Μπενεντέτο Κρότσε ή από το ρεύμα του επαναστατικού συνδικαλισμού − μεταξύ άλλων. Η σκέψη και η πορεία του Γκράμσι κατά τα πρώτα του χρόνια μπαίνει στο μικροσκόπιο κι έτσι καταλαβαίνουμε πολλά για την ανάπτυξη των πρωτοποριακών ιδεών του και για τη συνολική αγωνιστική του δράση.
Παράλληλα, το βιβλίο εξετάζει τη συνεργασία και τις εντάσεις των τριών βασικών ρευμάτων του εργατικού κινήματος (αναρχικό, κομμουνιστικό και σοσιαλιστικό) τόσο κατά την ευρύτερη χρονική περίοδο την οποία καλύπτει όσο και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του κινήματος των εργοστασιακών συμβουλίων, το οποίο αποτέλεσε την κορύφωση της περίφημης Κόκκινης Διετίας, μια περίοδο κατά την οποία η επανάσταση βρέθηκε προ των πυλών της Ιταλίας. Δεν ήρθε, όμως, ποτέ και τη διαδέχθηκε αυτό που ο Ιταλός αναρχικός Λουίτζι Φάμπρι χαρακτήρισε πολύ εύστοχα ως «προληπτική αντεπανάσταση», δηλαδή η λαίλαπα του φασισμού και της αντίδρασης. Το κίνημα των εργοστασιακών συμβουλίων ήταν, παρ’ όλα αυτά, μία απ’ αυτές τις φορές στην ιστορία που οι αγωνιστές και τα κινήματα εξερευνούν τις παρθένες παρυφές μιας μελλοντικής κοινωνίας απαλλαγμένης από εκμετάλλευση και καταπίεση, μία από εκείνες τις φορές που εμφανίζεται ξεκάθαρα μπροστά μας αυτό που σήμερα έχει καθιερωθεί να λέγεται «μορφές προεικόνισης».

Γι’ αυτό και είναι πάντοτε ενδιαφέρον να βλέπουμε πώς προκύπτουν τέτοιου είδους δομές, που όχι μόνο αντιστέκονται στο υπάρχον αλλά και προοικονομούν το μελλοντικό, το ανεξερεύνητο, κι είναι όλη αυτή τη μακρά διαδρομή που καλύπτει το παρόν βιβλίο. Όπως επίσης παραμένει πάντοτε ενδιαφέρον να μαθαίνουμε, να προβληματιζόμαστε και να συζητάμε για την ιστορική παρακαταθήκη των παρελθοντικών κινημάτων, για την πολιτική τους καθημερινότητα, για τους αγώνες και τις στιγμές που άγγιξαν την ουτοπία. Πάντοτε αποτελούν πηγές έμπνευσης, πάντοτε είναι μια πρόκληση αλλά και μια σημαντική εμπειρία η εξερεύνηση της διαδρομής που οδηγεί από τη διαμόρφωση και τη διάπλαση ανθρώπων που αγωνίζονται για τη συλλογική απελευθέρωση από κάθε είδους δεσμά, στις διαδικασίες εκείνες που κάνουν το όνειρο αυτό να μοιάζει μια πραγματικότητα. Και παρόλο που μπορεί να μην γίνει πραγματικότητα, είναι ωστόσο μια διαδικασία απελευθερωτική και διδακτική από μόνη της. Κι αυτό είναι ακριβώς που μελετά το συγκεκριμένο βιβλίο, εστιάζοντας σε μια από τις μεγάλες πόλεις του ιταλικού Βορρά, στα κινήματα που αναπτύχθηκαν και τους ανθρώπους που αγωνίστηκαν εκεί.

Σ.Κ., Οκτώβριος 2025