Ο Νοέμβρης του 1990 θα αποτελέσει σημείο εκκίνησης για μια σειρά πολύμορφων μαθητικών κινητοποιήσεων απέναντι στο (αντι)εκπαιδευτικό νομοσχέδιο Κοντογιαννόπουλου (ΝΔ) και θα κορυφωθεί με την παρακρατική δολοφονία του αριστερού καθηγητή Νίκου Τεμπονέρα από στελέχη της ΟΝΝΕΔ στη Πάτρα τη νύχτα ανάμεσα στις 8 και τις 9 Γενάρη του 1991.
Η προσπάθεια για εκπαιδευτική αναδιάρθρωση θα πραγματοποιηθεί με το πολυνομοσχέδιο που κατέθεσε ο υπουργός της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, Βασίλης Κοντογιαννόπουλος, που δημοσιεύτηκε στις 21 Νοεμβρίου 1990 και προέβλεπε τεράστιες αλλαγές σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Στην τριτοβάθμια μερικές από τις διατάξεις του αφορούσαν την κατάργηση της παροχής δωρεάν πανεπιστημιακών συγγραμμάτων και περικοπές κοινωνικών παροχών, όπως τη δωρεάν σίτιση και στέγαση, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και την κατάργηση της δημόσιας δωρεάν Παιδείας.
Επίσης, βίαιες αντιδράσεις προκάλεσαν οι διατάξεις για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, που προέβλεπαν την κατάργηση των αδικαιολόγητων απουσιών, την επιβολή ομοιόμορφης ενδυμασίας (από αυτό, έγινε τότε γνωστό και ως «το πολυνομοσχέδιο της ποδιάς»), επέκταση του πειθαρχικού ελέγχου ακόμα και στην καθημερινή εξωσχολική ζωή των μαθητών, κατάργηση των σχολικών περιπάτων και εκδρομών, θέσπιση γραπτών εισαγωγικών εξετάσεων από το γυμνάσιο στο λύκειο χωρίς τη δυνατότητα επανεξέτασης, μέτρα που χαρακτηρίστηκαν ιδιαίτερα αναχρονιστικά για τα δεδομένα της εποχής και ήταν μέρος μιας χρόνιας προσπάθειας πειθάρχησης και καταστολής της νεολαίας και συγκεκριμένα των πιο ασυμβίβαστων και απείθαρχων τμημάτων της. Μετά την «ευημερία» και την «αλλαγή» του ΠΑΣΟΚ ερχόταν η ακροδεξιά της ΝΔ για να σαρώσει κεκτημένα αιώνων και να προσδέσει τη χώρα στα διεθνή μέτρα της γενικής καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης.
Τον ίδιο μήνα θα αρχίσει η αντεπίθεση των μαθητών μέσα από καταλήψεις στα περισσότερα σχολεία της χώρας, διαδηλώσεις και συγκρούσεις. Με ξεκάθαρα επιθετικές και εξεγερτικές πρακτικές οι μαθητές θα κλιμακώνουν τον αγώνα τους, ο οποίος όλο και περισσότερο δυναμώνει και δεν κοπάζει ούτε μέσα στις γιορτές των Χριστουγέννων. Στον αγώνα αυτόν παίρνουν μέρος και οι φοιτητές αλλά με πιο ελεγχόμενη και μετριασμένη διάθεση σε σχέση με τα σχολεία. Όλη αυτή η συνθήκη προκαλεί ανησυχία στο κράτος και τα τσιράκια του που ετοιμάζουν την καταστολή του κινήματος. Χαρακτηριστικές είναι οι πορείες στα μέσα του Δεκέμβρη όπου η κρατική καταστολή αρχίζει να εντείνεται.
Το επίπεδο καταστολής αναβαθμίζεται και γίνεται όλο και πιο βίαιο. Βασικό παράδειγμα είναι η νύχτα της 19ης προς την 20η Δεκέμβρη, ύστερα από επίθεση μπάτσων ξυλοκοπείται άγρια ο καταληψίας μαθητής Χρήστος Χρηστόπουλος έξω από το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας. Ο Χρηστόπουλος βρίσκεται στο νοσοκομείο με σπασμένο τον αυχένα από τα χτυπήματα των γουρουνιών. Επιστρατεύονται διευθυντάδες σχολείων, καθηγητάδες, ανακριτές και εισαγγελείς, αγανακτισμένοι γονείς, αναλυτές των κρατικών προβλημάτων και δημοσιογράφοι. Η αντιπαράθεση πλέον γίνεται με ξεκάθαρα ανεξέλεγκτο τρόπο για το κράτος και τους μηχανισμούς του. Η κυβέρνηση χτίζει το αφήγημα πως οι καταλήψεις είναι παράνομες και οι ανακαταλήψεις νόμιμες. Το αποκορύφωμα θα έρθει με τη δολοφονία του Νίκου Τεμπονέρα από τους Κένταυρους της ΟΝΝΕΔ Πάτρας.
Έτσι, αργά το βράδυ της 8ης Ιανουαρίου οι Κένταυροι ξεκινάνε να επιτίθενται και να τραμπουκίζουν μαθητές στο κατειλημμένο 3ο γυμνάσιο Πατρών, απομακρύνοντας πολλούς από αυτούς. Αφού γίνεται γνωστή η προσπάθεια των ΟΝΝΕΔιτών για ανακατάληψη των κατειλημμένων σχολείων, πέφτει σήμα και αλληλέγγυοι σπεύδουν να υπερασπιστούν τα σχολεία και τους καταληψίες μαθητές. Οι καθηγητές που βρίσκονταν στον χώρο του σχολείου μαζί με γονείς μαθητών περιφρουρούσαν την κατάληψη και ενημέρωσαν την τοπική ΕΛΜΕ πως χρειάζονται τη βοήθεια κι άλλων καθηγητών ώστε να αποφευχθούν συμπλοκές μεταξύ μαθητών και ΟΝΝΕΔιτών. Οι τραμπούκοι της ΝΔ καταφέρνουν να καταλάβουν έναν χώρο του σχολείου και γονείς μαζί με καθηγητές προσπαθούν να τους εκτοπίσουν. Στις 11:05 μ.μ. καταφέρνουν να ανοίξουν την πόρτα από όπου φυλάγονταν οι παρακρατικοί και αμέσως δέχονται επίθεση με τούβλα, ξύλα, σίδερα και ότι άλλο έβρισκαν μπροστά τους εκείνη την στιγμή τα στελέχη της ΟΝΝΕΔ. Με πρωτεργάτες τον Ι. Καλαμπόκα (τοπικό δημοτικό σύμβουλο της ΝΔ και πρόεδρο της ΟΝΝΕΔ Αχαΐας), τον Α. Μαραγκό και τον Σ. Σπίνο (μέλη της τοπικής ΟΝΝΕΔ), δύο καθηγητές, ο Ν. Τεμπονέρας και ο Χ. Τσουκαλάς τραυματίζονται βαριά και αμέσως αλληλέγγυοι τους οδηγούν στο νοσοκομείο.
Ο Ν. Τεμπονέρας – καθηγητής μαθηματικών και μέλος του Εργατικού Αντιιμπεριαλιστικού Μετώπου (ΕΑΜ) – είχε δεχτεί δολοφονική επίθεση στο κρανίο με σιδερολοστό από τον Καλαμπόκα, η οποία οδήγησε και στον θάνατο του λίγες ώρες αργότερα. Το τάγμα εφόδου της ΝΔ φεύγει ανενόχλητο και μόνο έπειτα από τεράστια πίεση αυτοπτών μαρτύρων και δεδομένης της δολοφονίας, ο Καλαμπόκας και ακόμα ένας ΟΝΝΕΔιτης, ο Β. Μαραγκός, συλλαμβάνονται.
Το ίδιο βράδυ όλο και περισσότερος κόσμος μαζεύεται και διαδηλώνει και ξεσπούν συγκρούσεις. Την επόμενη μέρα πραγματοποιείται διαδήλωση από 15.000 ανθρώπους προς τη Νομαρχία Πατρών με εκτεταμένες συγκρούσεις όπου πυρπολούνται και καταστρέφονται περιπολικά, ένα αστυνομικό τμήμα και κυβερνητικά κτίρια.
Την επομένη της δολοφονίας του Τεμπονέρα παραιτείται ο Κοντογιαννόπουλος και Υπουργός Παιδείας αναλαμβάνει ο Γ. Σουφλιάς ο οποίος αποσύρει το πολυνομοσχέδιο.
Η κηδεία του εξελίσσεται σε μαζικό και δυναμικό συλλαλητήριο. «Ενας στο χώμα, χιλιάδες στον αγώνα», «Νίκο, ζεις, εσύ μας οδηγείς», «Φασίστες, τραμπούκοι, δολοφόνοι», «Το αίμα κυλάει. εκδίκηση ζητάει», «Ο Τεμπονέρας ζει, με Πέτρουλα, Λαμπράκη μας οδηγεί», είναι μερικά από τα συνθήματα που φωνάζονται.
Δύο μέρες μετά τη δολοφονία του Τεμπονέρα, στις 10 Ιανουαρίου του 1991, πραγματοποιείται τεράστια διαδήλωση στην Αθήνα, με συμμετοχή περίπου 100.000 ανθρώπων. Κατά τη διάρκεια του συλλαλητηρίου τα ΜΑΤ επιτίθενται στους διαδηλωτές και ξεσπούν ολοήμερες συγκρούσεις στο κέντρο της Αθήνας. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων βόμβες ασφυξιογόνων των ΜΑΤ προκαλούν πυρκαγιά στο πολυκατάστημα «Κ. Μαρούσης» στην Πανεπιστημίου, με αποτέλεσμα να δολοφονηθούν από τις δυνάμεις καταστολής τέσσερις πολίτες. Οι συγκρούσεις κράτησαν μέχρι και μετά τα μεσάνυχτα και διαδηλώσεις θα ακολουθούσαν και την επόμενη ημέρα. Για ένα διήμερο πραγματοποιούνταν μικρές ή μεγάλες πορείες που σχεδόν όλες καταλήγουν σε συγκρούσεις. Μέσα σε 48 ώρες πραγματοποιούνται πολλές καταδρομικές επιθέσεις σε διάφορους στόχους.
Στο δικαστικό μέρος της υπόθεσης, ο Μαραγκός απαλλάχθηκε με βούλευμα για τη δολοφονία του καθηγητή και στο εδώλιο κάθισε ως βασικός αυτουργός ο Ιωάννης Καλαμπόκας. Η δίκη του διάρκεσε σχεδόν ένα χρόνο (1992 – 1993) και έγινε στο Βόλο. Πρωτοδίκως καταδικάσθηκε σε ισόβια για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως, χωρίς να του αναγνωρισθεί κανένα ελαφρυντικό. Λίγους μήνες αργότερα έγινε η δίκη του σε δεύτερο βαθμό (1993 – 1994). Οι δικαστές του αναγνώρισαν ελαφρυντικά και τον καταδίκασαν σε κάθειρξη 17 ετών και τριών μηνών. Το 1996 άσκησε αναίρεση, προκειμένου να του αναγνωρισθεί το ελαφρυντικό του «βρασμού ψυχικής ορμής», αλλά το Μικτό Ορκωτό Εφετείο Λάρισας (Οκτώβριος 1996) δεν του το αναγνώρισε και διατήρησε την ποινή 17 ετών, η οποία αργότερα μειώθηκε κατόπιν νέας επιμέτρησης στα 16 χρόνια και 9 μήνες. Στις 2 Φεβρουαρίου 1998 αφέθηκε ελεύθερος. Μέχρι σήμερα ισχυρίζεται ότι είναι αθώος και ότι ο δράστης της δολοφονίας Τεμπονέρα ήταν ο συναγωνιστής του στην ΟΝΝΕΔ, Α. Μαραγκός. Όταν, λοιπόν, είσαι κομματόσκυλο της δεξιάς, το κόμμα δεν σε ξεχνά, για αυτό και στα 7 χρόνια ο Καλαμπόκας βγήκε και έγινε προϊστάμενος της Εθνικής Τράπεζας στον Βόλο. Έφτασε ακόμα το 2008, ο νεοδημοκράτης τότε βουλευτής Αχαϊας Ν. Παπαδημάτος να του κόψει και κομμάτι σε βασιλόπιτα στα γραφεία της ΝΔ, για την κομματική του υπηρεσία.
Στην οργανική σχέση της ΝΔ με τον φασισμό έρχεται να προστεθεί το γεγονός πως ένας από τους δικηγόρους του Καλαμπόκα, ήταν ο βουλευτής της Χρυσής Αυγής Μιχάλης Αρβανίτης. Ο Αρβανίτης, ήταν ενεργός στον χώρο της ακροδεξιάς από τότε (η Χ.Α. είχε σημαντική δράση τη δεκαετία του ’90) και περισσότερο γνωστός για τις αντισημιτικές του απόψεις, ο οποίος πήρε πολύ ζεστά την υπόθεση Καλαμπόκα, υποστηρίζοντας τον μέχρι τέλους.
Φαντάσματα του ‘91
…
*Για την διατήρηση της επαναστατικής μνήμης προσθέτουμε μια προκήρυξη αναρχικών στην Πάτρα, για τις δίκες που ακολούθησαν της δολοφονίας Τεμπονέρα.
«ΣΙΧΑΙΝΟΜΑΣΤΕ ΤΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΣΑΣ
ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΕΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΝΟΥΜΕΡΑ…
ΕΠΕΙΔΗ: γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η δικαιοσύνη είναι ένας θεσμός
φτιαγμένος για να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των κυρίαρχων,
να δικαιώνει την αδικία και την ανισότητα, να προστατεύει
τους εξουσιαστές, τα αφεντικά και τα όργανά τους.
ΕΠΕΙΔΗ: γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η δικαιοσύνη είναι ένας θεσμός
φτιαγμένος έτσι ώστε να επιτρέπει στους βιαστές της ανθρώπινης υπόστασης και αξιοπρέπειας να συνεχίζουν ανενόχλητοι το έργο τους σε βάρος της ανθρωπότητας, να δικαιολογεί τα εγκλήματα που αυτοί καθημερινά διαπράττουν με πολλούς τρόπους (σκοτώνοντας αργά και βασανιστικά στα κολαστήρια της μισθωτής σκλαβιάς που την λένε εργασία, στις φυλακές, στα σχολεία, την ίδια τη ζωή και κάθε προσπάθεια για ζωή).
ΕΠΕΙΔΗ: σ’ αυτή τη δικαιοσύνη που είναι φτιαγμένη απο αυτούς που κυριαρχούν με κάθε μορφή βίας στο ανθρώπινο γένος δεν
μπορεί να στηρίζει ίχνος ελπίδας ο κόσμος των καταπιεσμένων και φυσικά δεν μπορεί να της δείχνει ίχνος εμπιστοσύνης.
Γι’ αυτό και δεν μας ενδιαφέρει η δίκη ανθρωποειδών σαν τον Καλα-
μπόκα. Δεν μας ενδιαφέρει η απόφαση των δικαστηρίων τα οποία απο-
τελούν θεσμούς-όργανα κυρίαρχων.
Εκείνο που μας ενδιαφέρει είναι η καταστροφή του κράτους
και των οργάνων του απο την άμεση δράση των ίδιων των ανθρώπων
που θέλουν τον ήλιο της ελευθερίας να φωτίζει τον κόσμο και την ζωή τους. Εκείνοι που μπορούν να δημιουργήσουν μία δίκαιη πραγματικότητα είναι οι ίδιοι οι αγωνιζόμενοι άνθρωποι και όχι αυτοί που έχουν αποδείξει με χίλιους τρόπους την εγκληματική τους υπόσταση και δράση. Άλλωστε ποια εμπιστοσύνη μπορεί να δοθεί σ’ αυτούς που εξαπολύουν τους μισθωμένους δολοφόνους τους ενάντια σε κάθε αγωνιζόμενο κομμάτι της κοινωνίας;
Η μόνη απάντηση που μπορεί να δοθεί είναι η ΑΥΤΟΔΙΚΑΙΗ και εξεγερτική δράση των καταπιεσμένων.
ΓΙΑΤΙ: ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΔΕΧΟΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΤΗ ΒΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΔΕΝ ΕΚΛΗΠΑΡΟΥΝ ΓΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΤΗΝ ΚΑΤΕΧΟΥΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΛΗ ΤΟΥΣ.
Η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΑΠΟΔΙΔΕΤΑΙ ΣΤΑ ΟΔΟΦΡΑΓΜΑΤΑ
ΣΤΑΥΡΟ ΚΑΙ ΠΡΟΚΑ ΣΤΟΝ ΚΑΛΑΜΠΟΚΑ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΕΣ
ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ Πάτρας»
Δυσήνιος Ίππος 