ντοκιμαντέρ Ακρατιστές (2000)

Εισήγηση για ντοκιμαντέρ Ακρατιστές (2000)

Η λέξη Ácratas είναι μια έννοια που μπορεί να μην είναι ευρέως διαδεδομένη στο εγχώριο αναρχικό κίνημα, αλλά χρησιμοποιούνταν πολύ συχνά από τα ισπανόφωνα αναρχικά κινήματα άλλων εποχών. Η ρίζα της είναι εύκολα κατανοητή στη γλώσσα μας, επειδή προφανώς προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και θα μπορούσε να αποδοθεί ως «ακρατιστές» ή «ακρατικοί».

Το ντοκιμαντέρ της Βιρχίνια Μαρτίνες κυκλοφόρησε το 2000 και αφορά μια πολύ σημαντική περίοδο για την ιστορία του αναρχισμού στην ευρύτερη περιοχή του Ρίο ντε λα Πλάτα: την περίοδο του απαλλοτριωτικού αναρχισμού, μια ιδιαίτερα βίαιη και ταραγμένη περίοδο, η οποία σηματοδότησε την οπισθοχώρηση των μαζικών και οργανωμένων αναρχικών κινημάτων και την έναρξη μιας περιόδου σκληρής καταστολής που τα οδήγησε στο περιθώριο και το χείλος του αφανισμού. Μπορεί να θεωρούμε κάπως αδόκιμη τη χρήση του όρου του απαλλοτριωτικού αναρχισμού, γιατί αποτελεί μια πρακτική κι όχι ένα σύνολο πολιτικών ιδεών και στάσεων, ωστόσο καταλαβαίνουμε ότι πολλές φορές χρησιμοποιείται και σχηματικά. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι συγκεκριμένοι αναρχικοί δεν ανήκαν στο ατομικιστικό ρεύμα, όπως αναφέρεται στο ντοκιμαντέρ. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί μια πολύ αξιόλογη προσπάθεια, η οποία επικεντρώνεται στο πρόσωπο του πιο διάσημου αναρχικού που χρησιμοποίησε τέτοιες μεθόδους, του Μιγκέλ Αρκάνχελ Ροσίνια ή Ροσίνιο, ο οποίος ήταν γιος Ιταλών μεταναστών και συνδέει τις δύο χώρες και τις δύο μεγάλες πόλεις στις οποίες καταλήγει ο Ρίο ντε λα Πλάτα: την Αργεντινή με την Ουρουγουάη και το Μπουένος Άιρες με το Μοντεβιδέο. Ο Ροσίνια ήταν ο πιο μεθοδικός όλων, ο πιο ευφυής και οργανωτικός, έχοντας παράλληλα ένα απαράμιλλο πνεύμα αλληλεγγύης: παρόλο που διαφώνησε με την πραγματοποίηση της ενέργειας στο ενεχυροδανειστήριο Μεσίνα, καθώς θεώρησε ότι ενείχε κινδύνους κι ότι δεν έπρεπε να πραγματοποιηθεί άμεσα ενέργεια μετά την επιτυχημένη ληστεία στο νοσοκομείο Ράουσον, έσπευσε αμέσως να οργανώσει επιτυχώς τη δραπέτευση των φυλακισμένων συντρόφων του από τη φυλακή Πούντα Καρέτας με ένα τρομερά έξυπνο σχέδιο, αφήνοντας πίσω τους μια αφίσα που έλεγε ότι «η αλληλεγγύη μεταξύ των αναρχικών δεν είναι ένα απλό σύνθημα». Σαράντα χρόνια αργότερα, στην ίδια φυλακή, θα πραγματοποιηθεί η μαζικότερη απόδραση της ιστορίας από μέλη της αριστερής ένοπλης οργάνωσης των Τουπαμάρος. Οι Τουπαμάρος θα αφήσουν ένα αντίστοιχο σημείωμα προς τις αρχές: «Εδώ διασταυρώνονται δύο γενιές, δύο ιδεολογίες και ένα κοινό πεπρωμένο: η Ελευθερία».

Το ντοκιμαντέρ αποτελεί μια σημαντική μαρτυρία για τη δράση της ομάδας του Ροσίνια, για την προσπάθεια της αστυνομίας να τους συλλάβει, με επίκεντρο τον Λουίς Παρδέιρο, διαβόητο επιθεωρητή της αστυνομίας του Μοντεβιδέο, ο οποίος διακρινόταν για το μίσος του προς τους αναρχικούς και για τη χρήση βασανιστηρίων προκειμένου να αποσπάσει πληροφορίες. Επίσης, από την αφήγηση δεν μπορεί να λείπει η διαβόητη φυλακή της Ουσουάια στη Γη του Πυρός, η «Σιβηρία της Αργεντινής», στην οποία εγκλείστηκαν και βασανίστηκαν εκατοντάδες αναρχικοί, μεταξύ των οποίων και ο Σιμόν Ραντοβίτσκι που εξέτισε 21 χρόνια. Οι φυλακίσεις των αναρχικών της ένοπλης δράσης αλλά και οι εκτελέσεις κάποιων εξ αυτών, είτε από τις δικτατορίες που άρχισαν να εδραιώνονται στη Λατινική Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του ‘30 είτε μετά από συμπλοκές με τους μπάτσους, αποτέλεσαν την αρχή του τέλους του συγκεκριμένου ρεύματος αλλά και τη γενικότερη φίμωση των αναρχικών φωνών. Ο τραγικός επίλογος δόθηκε στην Ισπανία, εκεί όπου πολέμησαν αρκετοί από τους αναρχικούς του Ρίο ντε λα Πλάτα, ενώ ο Ντουρούτι, αγωνιστής που είχε βρεθεί στην Αργεντινή κάποια χρόνια πριν και είχε συνεργαστεί με τον Ροσίνια, αποτέλεσε μια από τις θρυλικότερες μορφές της Ισπανικής Επανάστασης. Τέλος, μια τελευταία όψη των γεγονότων, η οποία εξετάζεται, αποτελεί και το ίδιο το τέλος των Ροσίνια, Φερνάντο Μαλβιτσίνι και Αντρές Βάσκες Παρέδες, που «εξαφανίστηκαν» από προσώπου γης όντας κρατούμενοι της αργεντίνικης αστυνομίας, πιθανότατα στον πάτο του Ρίο ντε λα Πλάτα. Ήταν ο πρόδρομος των χιλιάδων εξαφανίσεων αγωνιστών που θα συγκλόνιζε την Αργεντινή κατά τη διάρκεια της αιματηρής δικτατορίας του στρατηγού Βιντέλα τις δεκαετίες του ‘70 και του ‘80.

Στο ντοκιμαντέρ εμφανίζονται μεταξύ άλλων ο Απαρίσιο Εσπίντολα, αναρχικός αρτοποιός εργάτης, ο Φερνάντο Ο’ Νιλ, ερευνητής του αναρχισμού και συγκρατούμενος κάποιων αναρχικών απαλλοτριωτών, ο Χούλιο Μαρενάλες, μέλος των Τουπαμάρος, η Σεσίλια Ρομπιλότι, ανιψιά του Ροσίνια και ιστορικός, καθώς και ο Ανίμπαλ Παρδέιρο, γιος του αρχιφύλακα Παρδέιρο. Εκτός αυτών, όμως, εμφανίζονται και τρεις πολύ σημαντικές μορφές για το διεθνές αναρχικό κίνημα: ο Αργεντίνος αναρχικός και ιστορικός Οσβάλντο Μπάγιερ, η έρευνα του οποίου έχει φωτίσει πολλές πλευρές του αργεντίνικου αναρχικού κινήματος, ο Ισπανός αναρχικός Άμπελ Πας, βιογράφος του Ντουρούτι, με ένα εξίσου σημαντικό έργο για το αναρχικό κίνημα της χώρας του, μέρος του οποίου έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά και η Λούτσε Φάμπρι, κόρη του Ιταλού αναρχικού και συντρόφου του Μαλατέστα, Λουίτζι Φάμπρι, η οποία μετά την εξορία της οικογένειάς της από τον φασισμό στην Ιταλία, πέρασε το υπόλοιπο μέρος της ζωής της στην Ουρουγουάη, με σημαντική συνεισφορά στο εγχώριο αναρχικό κίνημα. Πρόκειται δηλαδή για τη ζωντανή ιστορία του αναρχισμού, για αγωνιστές που ενώνουν την εποχή των μαζικών αναρχικών κινημάτων με τη σημερινή εποχή.

Ο υποτιτλισμός του ντοκιμαντέρ έγινε από την αναρχική συλλογικότητα Άνω Θρώσκω, την οποία και ευχαριστούμε πολύ για την ευγενική παραχώρηση των υποτίτλων, η επιμέλεια των οποίων έγινε από την ομάδα βιβλιοθήκης, μεταφράσεων και αυτομορφώσεων Contra Texto ενόψει της παρουσίασής του κατά το τετραήμερο βιβλίου στις 11 Δεκεμβρίου 2025.