Ο Flavio Costantini γεννήθηκε στη Ρώμη στις 21 Σεπτεμβρίου 1926 και έφυγε από τη ζωή στη Γένοβα στις 20 Μαΐου 2013. Υπήρξε αυτοδίδακτος ζωγράφος και εικονογράφος, με έργο βαθιά επηρεασμένο από τη λογοτεχνία, την ιστορία και τον αναρχισμό. Αν και γεννήθηκε σε μια μεσοαστική οικογένεια, η τέχνη τον συνόδευε από νωρίς, καθώς ο πατέρας του ασχολούνταν ερασιτεχνικά με τη ζωγραφική. Σπούδασε στη Σχολή Εμπορικού Ναυτικού και υπηρέτησε στο ιταλικό Πολεμικό Ναυτικό. Έως και το 1954 ταξίδευε στον κόσμο με την Εμπορική Ναυτιλία, εμπειρία που του διαμόρφωσε το βλέμμα προς τον άνθρωπο, τη δύναμη και τη φθορά μέχρι που τελικά αποσύρθηκε από αυτό το 1955.
Μετά την εγκατάστασή του στο Rapallo και τη Santa Margherita Ligure, ξεκίνησε να εργάζεται ως σχεδιαστής για ενδύματα και έντυπα εταιρειών. Το εικαστικό του έργο άρχισε να αποκτά μορφή μέσα από εικόνες εμπνευσμένες από τη λογοτεχνία του Κάφκα. Η λογοτεχνία αποτέλεσε θεμελιώδη άξονα της εικαστικής του φωνής, και σύντομα πέρασε από την εσωστρέφεια του φαντασιακού κόσμου στη δυναμική απεικόνιση ιστορικών γεγονότων και αναρχικών ιδεών.
Στη δεκαετία του 1960 και στα μέσα της δεκαετίας του 1970, ένα κύμα δημοκρατικών ιδεών έφτασε στην Ευρώπη. Σημαντική καμπή στη ζωή και στο έργο του αποτέλεσε το ταξίδι του στη Σοβιετική Ένωση το 1962, μετά το οποίο ήρθε σε επαφή με τα έργα του Βίκτορ Σερζ και τις ιδέες του αναρχικού και επαναστατικού κινήματος. Ο Constantini, που ήταν κομμουνιστής μέχρι το 1962, αφού επισκέφθηκε τη Μόσχα για ένα μήνα, αναθεώρησε τις πολιτικές του θέσεις. Από το 1963 έως το 1979 αφιερώθηκε σε μια κυκλική εικαστική σειρά με θέμα τους αναρχικούς, παρουσιάζοντας μορφές όπως ο Μπακούνιν, ο Νέστορ Μαχνό, καθώς και ιστορικά επεισόδια όπως η βομβιστική επίθεση στην πλατεία Χάιμαρκετ στο Σικάγο. Ο Costantini προσέγγισε αυτές τις φιγούρες με σεβασμό και λεπτομερή ιστορική τεκμηρίωση, μετατρέποντάς τις σε εικαστικά σύμβολα κοινωνικού και πολιτικού στοχασμού.
Το έργο του Constantini αυτές τις δύο δεκαετίες αποτελεί μια τεκμηρίωση αυτής της δραματικής περιόδου στον αγώνα της ανθρωπότητας για μια ελεύθερη κοινωνία, μια κοινωνία που βασίζεται στις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης που περιέγραψε ο Μπακούνιν πριν από περισσότερο από έναν αιώνα: θρίαμβος της ανθρωπότητας είναι η κατάκτηση και η πραγματοποίηση της πλήρους ελευθερίας και της πλήρους υλικής, πνευματικής και ηθικής ανάπτυξης κάθε ατόμου, μέσα από την ελεύθερη οργάνωση και την αυθόρμητη βούληση της πιο απόλυτης οικονομικής και κοινωνικής αλληλεγγύης μεταξύ όλων των ανθρώπων που ζουν στη γη». Σαν ένα ηλιόλουστο βιτρό, το αντίκτυπο του έργου του Constantini είναι άμεσο. Τα γεγονότα αποτυπώνονται χωρίς προοπτική και σε μία λήψη με έναν εκπληκτικά πρωτοποριακό τρόπο.
Η τεχνική του ήταν μοναδική και αναγνωρίσιμη. Αν και αυτοδίδακτος, απέφυγε να ενταχθεί σε συγκεκριμένα καλλιτεχνικά ρεύματα. Το έργο του χαρακτηρίζεται από σαφή μαύρα περιγράμματα, διακοσμητικά στοιχεία, χρωματική πειθαρχία και ασυνήθιστη προοπτική. Υιοθετούσε μια ιδιαίτερη μορφή “φωτογραφικού ρεαλισμού”, αποδίδοντας με ακρίβεια αρχιτεκτονικά στοιχεία, γράμματα, πρόσωπα και ρούχα, αλλά πάντα ενταγμένα σε μια σκηνή βαθιάς συναισθηματικής και ιδεολογικής φόρτισης.
Το 1980 ο Costantini άρχισε να αφιερώνεται σε μια σειρά από πορτρέτα των συγγραφέων που είχαν συμβάλει στην κατανόηση του κόσμου. Κάθε ένα συνοδεύεται από αντικείμενα που σχετίζονται με το πορτρέτο ή που αποτελούσαν σημαντικό θέμα στη δουλειά τους. Ο Κάφκα παρουσιάζεται με το σκαθάρι του. Ο Πόε με ένα μπουκάλι ουίσκι Jack Daniels. Ο Στίβενσον με έναν γλάρο, ναυαγοσώστη και την εικόνα ενός δολοφόνου. Ο Κόνραντ με μια πυξίδα και μια φωτογραφία με ατμόπλοιο, και ούτω καθεξής.
Αλλά και στις εκδόσεις, ο Costantini συνέβαλε με σημαντικές εικονογραφήσεις. Ανάμεσα στα πιο γνωστά του έργα συγκαταλέγονται οι εικόνες για το “The Pony” του Μαγιακόφσκι (1969), το “Cuore” του Ντε Αμίτσις (1977), το “The Shadow Line” του Κόνραντ (1989), και το “Notes from Underground” του Ντοστογιέφσκι (1997). Συνεργάστηκε επίσης με σημαντικά έντυπα του ιταλικού Τύπου, όπως τα Corriere della Sera, La Repubblica, Panorama και L’Espresso, συνδυάζοντας την τέχνη με τον πολιτικό σχολιασμό και την εικονογραφική ανάλυση.
To 1986 εκδόθηκε το βιβλίο “The art of anarchy”, μια σημαντική συλλογή των εικαστικών του έργων με αναρχικό και πολιτικό περιεχόμενο, που αντικατοπτρίζει την βαθιά του δέσμευση στον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη. Η πρώτη έκδοσή του κυκλοφόρησε στις 1 Μαΐου 1975 από την Cienfuegos Press στο Λονδίνο και επανεκδόθηκε το 1986 από την Black Flag. Η συλλογή περιλαμβάνει κυρίως έργα από τον περίφημο «κύκλο των αναρχικών», μια σειρά χαρακτικών που δημιούργησε μεταξύ 1963 και 1979. Σ’ αυτά απεικονίζονται μορφές όπως οι Ravachol, Bakunin, Malatesta, καθώς και εμβληματικά γεγονότα, με εξαιρετική ιστορική ακρίβεια και έντονο ιδεολογικό μήνυμα. Κάθε έργο συνοδεύεται από την ημερομηνία και τον τόπο του γεγονότος. Ο Costantini διεξήγαγε ενδελεχή έρευνα, με επισκέψεις σε αρχεία, για να τεκμηριώσει τα θέματα με ακρίβεια. Ολόκληρη η έκδοση υπάρχει διαθέσιμη εδώ: https://files.libcom.org/files/Constantini,%20Flavio%20-%20The%20Art%20of%20Anarchy-compressed.pdf. Συνολικά, The Art of Anarchy δεν είναι απλώς μια καταγραφή εικαστική, αλλά μια ιστορική, πολιτική και καλλιτεχνική μαρτυρία. Μέσα από το ιδιαίτερο στιλ του ο Costantini δημιούργησε έναν μοναδικό φόρο τιμής στον αγώνα για ελευθερία και δικαιοσύνη.
Το 2011 ιδρύθηκε το Archivio Flavio Costantini στην Καρράρα της Γένοβας, με στόχο την καταγραφή, διατήρηση και διάδοση του έργου του. Το αρχείο περιλαμβάνει ελαιογραφίες, σχέδια, εκτυπώσεις, σημειώσεις και εικονογραφήσεις, ενώ έργα του έχουν εκτεθεί σε μεγάλα μουσεία της Ιταλίας και του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων και το Wolfsonian Museum.
Ο Flavio Costantini υπήρξε μια εικαστική προσωπικότητα που δεν επιδίωξε ποτέ τη φήμη με τον καθιερωμένο τρόπο, αλλά αντιθέτως αφιέρωσε τη ζωή του στη δημιουργία ενός έργου που υπερέβη την τέχνη για να λειτουργήσει ως καταγραφή, κριτική και ερμηνεία της ιστορίας, της συλλογικής μνήμης και των αγώνων της. Συνδύασε τον ρεαλισμό με την εσωτερικότητα, την πολιτική ένταση με τη λογοτεχνική βαθύτητα, παραμένοντας μέχρι τέλους ένας ελεύθερος δημιουργός και στοχαστής.
Έφυγε στη Γένοβα στις 20 Μαΐου του 2013.
Πηγές:
Δυσήνιος Ίππος 