Σχετικά με τη γεωπολιτική θέση του Κατάρ

Ίσως πολλοί αναρωτηθούν για το πώς μια τόσο μικρή χώρα σαν τον Κατάρ ανέλαβε μια τόσο μεγάλη παγκόσμια διοργάνωση σαν το μουντιάλ. Οι χρηματισμοί και η διαφθορά των ελίτ του αθλητικού/πολιτικού συμπλέγματος (όπως είδαμε στην περίπτωση Καϊλή) από μόνη της δεν επαρκεί να εξηγήσουμε την επιλογή αυτή. Πρέπει να εξετάσουμε και τη σημαντική θέση της χώρας στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακέρα.

Μέχρι τη δεκαετία του 1960 το Κατάρ ήταν μια φτωχή χώρα ψαράδων, αν και μετά το 1945 είχαν ήδη ξεκινήσει εξορύξεις πετρελαίου. Τα πράγματα άλλαξαν με άρδην με  την ανακάλυψη του μεγαλύτερου κοιτάσματος φυσικού αερίου στον κόσμο (North Field), το οποίο συνεκμεταλλεύεται με το Ιράν. Η ανάπτυξη του καταριανού κεφαλαίου ήταν ραγδαία και σήμερα η χώρα έχει ένα από τα υψηλότερα ετήσια κατά κεφαλήν εισοδήματα, ενώ από το 2007 είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο (αν και λόγω του πολέμου στην Ουκρανία αναμένεται να το ξεπεράσουν οι ΗΠΑ). Το Κατάρ διατηρεί έναν από τους μεγαλύτερους στόλους μεταφοράς LNG και διαθέτει τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου (έρχεται Τρίτη στην κατάταξη, μετά τη Ρωσία και το Ιράν). Από το 2021 το Κατάρ ξεκίνησε μια φαραωνική επένδυση 29 δις δολαρίων με σκοπό την αύξηση των εξαγωγών LNG (θέλοντας βασικά να εκμεταλλευτεί τις τεράστιες ενεργειακές ανάγκες της Κίνας, που είναι απρόθυμη να αγοράσει αέριο από ΗΠΑ και Αυστραλία). Αν και το Κατάρ ακολουθεί μια «πολυπαραγοντική» εξωτερική πολιτική ένα τεράστιο κομμάτι των ενεργειακών της εξαγωγών στρέφεται προς την Ασία (Κίνα, Νότια Κορέα, Ιαπωνία, Ινδία), η Ευρώπη επιδιώκει να αντλήσει καταριανό φυσικό αέριο στο πλαίσιο της απόπειρας ενεργειακής απεξάρτησης της από τη Ρωσία. Η Γερμανία, η οποία είναι η πιο ευάλωτη ενεργειακά χώρα της ΕΕ, μετά από διαπραγμάτευση  που κράτησαν μήνες, προχώρησε τον περασμένο Νοέμβριο σε συμφωνία με το Κατάρ για προμήθεια LNG από το 2026 και για 15 χρόνια.

Η Καταριανή οικονομία δεν βασίζεται αποκλειστικά στον ενεργειακό τομέα, αλλά επεκτείνεται και στη βαριά βιομηχανία. Σύμφωνα με την πρεσβεία Κύπρου στην Ντόχα: «Το πετρέλαιο κυριαρχεί στην οικονομία της χώρας και αποτελεί μαζί με το φυσικό αέριο και τα πετροχημικά το κύριο πυρήνα των εξαγωγών και των εσόδων της χώρας. Η πετρελαϊκή παραγωγή και τα πετροχημικά αποτελούν το 85% των εξαγωγών και το 70% των κυβερνητικών εσόδων, καλύπτοντας το 55% του Α.Ε.Π. της χώρας. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο του Κατάρ συμβάλλουν σε ένα κατά κεφαλήν ΑΕΠ συγκρίσιμο με αυτό των ανεπτυγμένων χωρών της Δύσης (…) Οι κυριότερες βιομηχανίες είναι ενεργοβόρες όπως αυτές των πετροχημικών, ατσαλιού και τσιμέντου. Παράλληλα υπάρχουν βιομηχανίες κατεργασίας τροφίμων, κλωστοϋφαντουργίας και παραγωγής επίπλων και χάρτου. Το βάρος όμως δίδεται στη βαριά βιομηχανία, λόγω της ύπαρξης των τεράστιων αποθεμάτων φυσικού αερίου και της φτηνής κατά συνέπεια ενέργειας, προσδίδοντας ένα πολύ σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα».

Σημαντικά γεωπολιτικά γεγονότα:

Αν δούμε το Κατάρ στον χάρτη θα παρατηρήσουμε πως είναι μια χώρα σχεδόν αποκλεισμένη, διαθέτοντας χερσαία σύνορα μόνο με τη Σαουδική Αραβία. Από το 2014οξύνθηκαν οι σχέσεις των δυο χωρών, γεγονός που οδήγησε σε πρώτο στάδιο τη Σ. Αραβία, το  Μπαχρέιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να αποσύρουν τους πρεσβευτές τους από την Ντόχα για 9 μήνες. Αυτή ήταν η πρώτη διπλωματική τουφεκιά. Ακολούθησε τον Ιούνιο του 2017 ένας οικονομικός κανονιοβολισμός, με το Μπαχρέιν, την Αίγυπτο, τη Σ. Αραβία και τα ΗΑΕ να διακόπτουν κάθε διπλωματικό δεσμό με το Κατάρ, εγκαθιδρύοντας εμπορικό και οικονομικό εμπάργκο, κλείνοντας τα χερσαία σύνορα και περιορίζοντας τον εναέριο και θαλάσσιο χώρο των καταριανών συγκοινωνιών. Το εμπάργκο δημιούργησε δυσλειτουργίες στην καταριανή οικονομία, ωστόσο γρήγορα σημειώθηκε αναδιάρθρωση των εταιρικών σχέσεων και αναπροσανατολισμός των δραστηριοτήτων του καταριανού κεφαλαίου με γιγαντιαίες επενδύσεις σε Ασία, Ευρώπη, Βόρεια Αμερική και Ρωσία (πχ επενδύσεις στη γαλλική Παρί Σεν Ζερμέν, τη γερμανική Ντόιτσε Μπανκ, τη βρετανική Canary Wharf, την κινεζική Αγροτική Τράπεζα κλπ). Επίσης, μετά το 2017 αυξήθηκαν οι εμπορικές σχέσεις του Κατάρ με το Ιράν, το Πακιστάν, την Κίνα και την Τουρκία. Είναι προφανές, λοιπόν, πως το εμπάργκο δεν πέτυχε τους σκοπούς του. Οι σχέσης Σ. Αραβίας και Κατάρ εξομαλύνθηκαν με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ το 2021, στο πλαίσιο της αμερικάνικης πολιτικής για «μεταφορά» των κύριων δυνάμεών της στον Ινδο-ειρηνικό στο πλαίσιο του ανταγωνισμού με την Κίνα. Στο ίδιο πλαίσιο είχαμε και τις «συμφωνίες του Αβραάμ» που στοχεύουν στην εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ με τον αραβικό κόσμο. 

Ταυτόχρονα με την οικονομική ανάπτυξη παρατηρούμε και την αύξηση της μιλιταριστικής οχύρωσης του Κατάρ με εισαγωγή οπλισμού από την Κίνα, τη Γαλλία, τη Βρετανία και τις ΗΠΑ. Στενή είναι η στρατιωτική συνεργασία με Τουρκία. Από το 2016 η Τουρκία διαθέτει στρατιωτική βάση στο Κατάρ, ενώ γίνονται και συνεκπαιδεύσεις πιλότων με αεροσκάφη Rafale. Το 2019 άνοιξε και δεύτερη τουρκική βάση.

Τέλος, ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι η πολυεθνική σύνθεση του Κατάρ. Σήμερα από τα σχεδόν 3 εκατομύρια του πληθυσμού το 90% είναι μετανάστες από Ινδία, Μπαγκλαντές, Νεπάλ, Αίγυπτο, Πακιστάν, Σρι Λάνκα, Κένυα, Φιλιππίνες, Συρία κλπ. Το 60% του πληθυσμού του Κατάρ ζει σε στρατόπεδα εργασίας. Από μόνο του αυτό το γεγονός δείχνει πως το πόσοι μετανάστες “χωράνε” σε ένα κράτος καθορίζεται αυστηρά από τις ανάγκες κερδοφορίας του κεφαλαίου.

Πολύκαρπος Γ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s